CHUYỆN VỀ MỘT NHÀ LAO ĐẶC BIỆT

Nói đến Đà Lạt, người ta thường nghĩ ngay đến hình ảnh một thành phố du lịch nổi tiếng với khí hậu mát lành, cảnh quan thơ mộng, những công trình kiến trúc độc đáo đã tạo cho nơi này nhữngbiệt danh say đắm lòng người:“Thành phố mộng mơ”, “Thành phố hoa”, “Thành phố sương mù”…Ít người biết rằng, nơi đâycòn có những di tích ghi đậm dấu ấn một thời đấu tranh cách mạng hào hùng. Đặc biệt trong số đó làdi tích lịch sử cách mạng được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di tích quốc gia vào ngày 22/6/2009: Nhà lao thiếu nhi Đà Lạt (1971 - 1973).

Sự ra đời của một nhà lao đặc biệt

Vào đầu năm 1971,chế độ Việt Nam Cộng hòa chính thức cho ra đời Nhà lao thiếu nhi Đà Lạt  trên một ngọn đồi cách trung tâm thành phố khoảng 4km (địa chỉ hiện nay: số 9A, đường Hồ Xuân Hương, phường 9). Nhà lao được gọi bằng một cái tên mị dân: “Trung tâm giáo huấn thiếu nhi Đà Lạt”, hòng đánh lừa dư luận, cố tình che đậy một âm mưu thâm độc. Vì thực chất, “Trung tâm”thể hiện đầy đủ bản chất của một nhà lao đế quốc, giam giữ hơn 600 tù nhân thiếu nhi(tuổi từ 12 đến 17), được tập trung từ khắp các nhà lao ở miền Nam thời bấy giờ.Chế độ cũ âm mưu cách ly tù nhân thiếu nhi khỏi tầm ảnh hưởng của các thế hệ tù chính trị cha anh, đồng thời đàn áp, tiến tới thủ tiêu tinh thần cách mạng của thế hệ trẻ miền Nam. Không như các Trung tâm giáo huấn khác ở miền Nam lúc này thường do địa phương quản lý, “Trung tâm” này đặt dưới sự chỉ huy trực tiếp của Tổng nha cảnh sát Sài Gòn, được tổ chức với trình độ cao, quy mô lớn, bộ máy quản lý dày dạn kinh nghiệm.

Toàn cảnh nhà lao thiếu nhi Đà Lạt

Nhà lao được thiết kếthành một khối chữ nhật khép kín với tường đá dày bao quanh. Án ngữ phía trước là khối nhà chữ A, từ ngoài nhìn vào chẳng khác nào một ngôi biệt thự. Chạy dọc hai bên là các phòng giam, xà lim. Hai dãy nhà ngang tạo thành hai khoảnh sân ở giữa để phục vụ các hoạt động của tù nhân khi ra ngoài phòng giam.

Mọi hoạt động của tù nhân thiếu nhi đều khép kín trong phòng giam, giữa những bức tường đá kiên cố, với rất nhiều cuộn dây kẽm gai ken dày trên mái, chỉ giao tiếp với bên ngoài thông qua 2 lớp cửa kiên cố nhưng hầu như lúc nào cũng đóng kín.

Qua 2 lớp cửa của khối nhà chữ A là khu vực sân cờ, cột cờ khi đó treo thường trực cờ của chế độ cũ. Mỗi sáng đầu tuần, tất cả tù nhân thiếu nhi phải tập trung tại đây để chào cờ. Những ai chống đối, không chào cờ, không hát quốc ca sẽ bị tra tấn cho đến khi khuất phục. Có thể nói, sân cờ là ranh giới thể hiện rõ nhất cuộc đấu tranh quyết liệt của hai bên, là nơi thể hiện ý chí ngoan cường của các chiến sỹ cách mạng nhỏ tuổi.

Nhà lao có 8 phòng giam, chia thành 2 khu: Khu giam tù nhân nam có 6 phòng và khu giam tù nhân nữ có 2 phòng. Diện tích mỗi phòng khoảng hơn 50 m², thường giam từ 60 - 70 tù nhân, có lúc cao điểm giam gần 100 tù nhân. Cuối hành lang hai khu phòng giam là các dãy xà lim biệt giam những tù nhân chống đối. Đặc biệt, có một hầm đá xây khuất sau hành lang xà lim, không có mái che mà chỉ có lưới kẽm gai chăng dày bên trên để địch thực hiện hình phạt phơi sương, phơi nắng tù nhân.

Một trong những cảnh tra tấn của nhà lao thiếu nhi

Một thời tuổi trẻ bất khuất

Ngày 23/4/1971, ngụy quyền Sài Gòn đưa 126 tù thiếu nhi từ nhà tù Kho đạn (Đà Nẵng) vào giam tại Trung tâm giáo huấn thiếu nhi Đà Lạt, đánh dấu hoạt động chính thức của nhà lao này. Sau đó, tù thiếu nhi từ Hội An, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, Bến Tre… tiếp tục được chuyển về. Đặc biệt cuối năm 1971, chính quyền Sài Gòn tập trung các chiến sĩ cách mạng nhỏ tuổi giam cầm ở nhà lao Côn Đảo và nhà lao Chí Hòa về giam tại đây. Từ đây, các chiến sĩ cách mạng nhỏ tuổi đã tập hợp lực lượng nòng cốt, thành lập bộ phận chỉ huy thống nhất, đề ra các yêu sách cụ thể để tiến hành các biện pháp đấu tranh liên tục, bền bỉ, xuyên suốt quá trình tồn tại của nhà lao.

Trong quá trình đấu tranh, dù còn nhỏ tuổi, các tù nhân thiếu nhi vẫn bị hành hạ, tra tấn dã man bằng nhiều hình thức: Còng tréo, đánh bằng roi tết từ dây điện, dây kẽm gai, gậy hướng đạo, hay dùng bóng điện cao áp sáng nóng ấn vào mặt... Tại xà lim, giữa đêm Đà Lạt lạnh giá, nhiệt độ xuống dưới 15⁰C, kẻ địch còn dội nước lạnh để hành hạ các tù nhân biệt giam. Các chiến sĩ nhỏ tuổi phải ngủ trên nền xi măng, san sẻ cho nhau từng hạt cơm, ngụm nước, chỗ nằm… Chỉ có phẩm chất và lý tưởng cách mạng, ý chí kiên cường và niềm tin cháy bỏng vào tương lai tươi sáng mới giúp các chiến sĩ có sức chịu đựng mạnh mẽ, vượt qua đói rét, đòn roi của kẻ thù.

Phong trào đấu tranh của tù nhân trong nhà lao diễn ra mạnh mẽ, liên tục với nhiều sự kiện ghi dấu ấn sâu đậm. Ngày 21/11/1971, sau khi bàn bạc thống nhất, tổ chức đã cử 5 đồng chí thực hiện kế hoạch mổ bụng ngay tại sân chào cờ để phản đối sự đàn áp của địch. Trong đó, có 3 đồng chí đã thực hiện được việc mổ bụng, còn 2 đồng chí chưa kịp hành động đã bị địch phát hiện và khống chế. Bằng ý chí kiên cường, những tù nhân nhỏ tuổi đã biến đớn đau da thịt thành hành động đấu tranh bất khuất khiến kẻ địch phải hoảng sợ.

Một sự kiện gây chấn động tại nhà lao thiếu nhi Đà Lạt vào tối ngày 23/01/1973 là các tù nhân thiếu nhi tổ chức tiêu diệt tên cai ngục Nguyễn Cương, kẻ cam tâm làm tay sai cho giặc.

Các chiến sĩ nhỏ tuổi cũng đã bảy lần tổ chức vượt ngục, thể hiện khát vọng tự do, mong muốn được trở về với cách mạng để tiếp tục chiến đấu. Trong đó, lần vượt ngục thứ 6 (tối ngày 07 rạng ngày 08/5/1973) đã được tổ chức bài bản, có sự móc nối với cơ sở để 11 đồng chí vượt ngục thành công, về đến căn cứ cách mạng.

Đầu năm 1973, âm mưu biến các chiến sỹ cách mạng nhỏ tuổi thành tù thường phạm, địch chủ trương ép buộc các chiến sỹ lăn tay, chụp hình để thay đổi hồ sơ. Đứng trước tình hình đó, ngày 22/02/1973, cuộc đấu tranh làm chủ nhà lao đã nổ ra và giành nhiều thắng lợi. Chính phong trào đấu tranh gan dạ, bất khuất của các chiến sĩ cách mạng nhỏ tuổi đã làm thất bại âm mưu thâm độc của kẻ địch khi thành lập nhà lao này, buộc phải giải tán nhà lao vào giữa năm 1973.

Tái hiện cảnh gông cùm của nhà lao thiếu nhi Đà Lạt

Sáng mãi ngọn lửa truyền thống

Sau ngày giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc năm 1975, các cựu tù nhà lao thiếu nhi Đà Lạt trở về các địa phương, tiếp tục phát huy truyền thống đấu tranh bất khuất trong lao tù, tích cực góp phần vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước. Một số người đảm đương những chức vụ quan trọng trong hệ thống chính trị tại các địa phương.

Với thành tích đặc biệt xuất sắc trong sự nghiệp chống Mỹ cứu nước, năm 2009, tập thể cựu tù chính trị nhà lao thiếu nhi Đà Lạt đã được Chủ tịch nước trao tặng danh hiệu Tập thể Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân; 6 cá nhân cựu tù được trao tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân.

Chiến tranh đã lùi xa, những cựu tù thiếu nhi năm xưa nay nhiều người đã mãi mãi nằm xuống. Hậu quả của chế độ lao tù khắc nghiệt, với những trận đòn tra tấn dã man, những cơ cực về thể xác, những căng thẳng về tinh thần đã lấy đi bao nhiêu nguồn nhựa sống của các cựu tù thiếu nhi. Thế nhưng, những con người đại diện cho một thế hệ trẻ ngày ấy vẫn luôn tâm niệm: “Chúng ta có một quá khứ đẹp, đáng tự hào, khi trong tay không một tấc sắt mà đã chiến thắng cả một đội quân hùng hậu, phá tan âm mưu thâm độc của kẻ thù… Nhưng muốn quá khứ ấy mãi đẹp, mãi có ý nghĩa với thời gian thì hôm nay, chúng ta, những người tù ngày ấy, phải sống có trách nhiệm với bản thân, với gia đình, với xã hội… làm sao để con cháu, để thế hệ sau mình tự hào và noi gương”.

Di tích quốc gia Nhà lao thiếu nhi Đà Lạt (1971 - 1973) giờ đây đã trở thành một địa điểm tham quan đầy ý nghĩa. Sau khi hoàn thành trùng tu và đưa vào hoạt động từ giữa năm 2016 đến nay, Di tích đã đón gần hai vạn lượt khách tham quan.Đây chính là một “địa chỉ đỏ” giáo dục lý tưởng cách mạng, truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ. Tinh thần đấu tranh bất khuất, quên mình vì Tổ quốc của các chiến sĩ cách mạng nhỏ tuổi năm xưa sẽ tiếp tục được trao truyền để giữ cho ngọn lửa truyền thống mãi bừng cháy.

Nguồn: Trang thông tin điện tử tỉnh Lâm Đồng